# آرتریت سلول غول‌آسا چیست؟

---

# 🟥 **① آرتریت سلول غول‌آسا چیست؟**

آرتریت سلول غول‌آسا (Giant Cell Arteritis یا GCA) یک بیماری التهابی شریان‌ها است که بیشتر شریان‌های بزرگ و متوسط، به‌ویژه شریان‌های ناحیه سر و گردن را درگیر می‌کند.

شایع‌ترین محل درگیری، شریان تمپورال (گیجگاهی) است؛ به همین دلیل این بیماری گاهی **آرتریت تمپورال (Temporal Arteritis)** نیز نامیده می‌شود.

اگر این بیماری به‌موقع تشخیص داده نشود، ممکن است باعث کاهش دائمی بینایی یا حتی نابینایی شود. به همین دلیل، آرتریت سلول غول‌آسا یک اورژانس درمانی محسوب می‌شود.

---

# 🟦 **② چرا آرتریت سلول غول‌آسا ایجاد می‌شود؟**

علت دقیق بیماری هنوز مشخص نیست، اما تصور می‌شود که یک بیماری **خودایمنی** باشد و سیستم ایمنی به اشتباه به دیواره شریان‌ها حمله کند.

عوامل خطر عبارت‌اند از:

• سن بالای ۵۰ سال

• جنس مؤنث

• سابقه پلی‌میالژی روماتیکا (Polymyalgia Rheumatica)

• زمینه ژنتیکی

• اختلال سیستم ایمنی

این بیماری تقریباً همیشه در افراد بالای ۵۰ سال دیده می‌شود.

---

# 🟨 **③ علائم آرتریت سلول غول‌آسا چیست؟**

علائم بیماری ممکن است به‌طور ناگهانی یا تدریجی ایجاد شوند.

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• سردرد جدید، به‌ویژه در ناحیه شقیقه

• درد یا حساسیت پوست سر

• درد فک هنگام جویدن (Jaw Claudication)

• تاری دید

• دوبینی

• کاهش ناگهانی بینایی

• تب

• خستگی

• کاهش وزن

• درد شانه و لگن در بیماران مبتلا به پلی‌میالژی روماتیکا

کاهش ناگهانی بینایی یک وضعیت اورژانسی است و نیاز به درمان فوری دارد.

---

# 🟩 **④ چگونه تشخیص داده می‌شود؟**

پزشک با توجه به علائم و معاینه، از روش‌های زیر برای تشخیص استفاده می‌کند:

• معاینه شریان تمپورال

• آزمایش ESR و CRP

• سونوگرافی شریان تمپورال

• بیوپسی شریان تمپورال

• سی‌تی آنژیوگرافی یا ام‌آر آنژیوگرافی در صورت شک به درگیری شریان‌های بزرگ

• PET-CT در برخی بیماران

بیوپسی شریان تمپورال همچنان یکی از مهم‌ترین روش‌های تأیید تشخیص محسوب می‌شود، اما در بسیاری از بیماران، درمان نباید تا آماده شدن نتیجه بیوپسی به تعویق بیفتد.

---

# 🟪 **⑤ درمان آرتریت سلول غول‌آسا چگونه است؟**

درمان باید بلافاصله پس از شک بالینی آغاز شود تا از نابینایی جلوگیری شود.

روش‌های درمان شامل:

• کورتیکواستروئیدها (کورتون)

• کورتون وریدی در بیماران دچار اختلال بینایی

• داروهای بیولوژیک مانند توسیلیزوماب (Tocilizumab) در بیماران منتخب

• کاهش تدریجی دوز کورتون تحت نظر پزشک

• کنترل فشار خون، دیابت و سایر عوامل خطر

• پیگیری منظم برای بررسی درگیری آئورت و سایر شریان‌ها

هدف درمان، کنترل التهاب، حفظ بینایی و پیشگیری از آسیب دائمی شریان‌ها است.

---

# ⬜ **⑥ نکته کلیدی**

هر فرد بالای ۵۰ سال که دچار سردرد جدید، درد شقیقه یا کاهش بینایی شود، باید از نظر آرتریت سلول غول‌آسا به‌سرعت بررسی شود. شروع سریع درمان می‌تواند از نابینایی دائمی جلوگیری کند.

---

## 📖 ⑦ بیشتر بدانید

- واسکولیت چیست؟

- بیماری تاکایاسو

- پلی‌میالژی روماتیکا

- آنوریسم آئورت

- بیماری‌های التهابی شریان‌ها

- سونوگرافی شریان تمپورال

---

## 👨‍⚕️ ⑧ نظر متخصص تپش

آرتریت سلول غول‌آسا یکی از مهم‌ترین واسکولیت‌های شریان‌های بزرگ است که علاوه بر شریان‌های سر، ممکن است آئورت و شاخه‌های آن را نیز درگیر کند. مهم‌ترین اصل درمان، **شروع فوری کورتون در صورت شک بالینی** است؛ زیرا حتی چند ساعت تأخیر در بیماران دارای علائم چشمی می‌تواند منجر به نابینایی دائمی شود. پس از کنترل التهاب، بیمار باید به‌طور منظم از نظر عوارض عروقی مانند تنگی یا آنوریسم آئورت نیز پیگیری شود.

---

## 🔵 **⑨ باورهای نادرست رایج**

❌ هر سردردی در سالمندان ناشی از آرتریت سلول غول‌آسا است.

❌ باید تا آماده شدن نتیجه بیوپسی، درمان را به تأخیر انداخت.

❌ اگر بینایی یک چشم از بین برود، چشم دیگر در خطر نیست.

❌ آرتریت سلول غول‌آسا فقط شریان گیجگاهی را درگیر می‌کند.

❌ بعد از بهبود علائم می‌توان داروها را خودسرانه قطع کرد.

---

## 🟢 **⑩ خلاصه مقاله در ۳۰ ثانیه**

✔️ آرتریت سلول غول‌آسا یک بیماری التهابی شریان‌ها در افراد بالای ۵۰ سال است.

✔️ سردرد جدید، درد شقیقه، درد فک هنگام جویدن و کاهش بینایی از مهم‌ترین علائم آن هستند.

✔️ آزمایش ESR و CRP، سونوگرافی و بیوپسی شریان تمپورال در تشخیص بیماری کمک‌کننده هستند.

✔️ درمان باید با کورتون بلافاصله پس از شک به بیماری آغاز شود تا از نابینایی جلوگیری شود.

✔️ بیماران پس از درمان نیز باید از نظر درگیری آئورت و سایر شریان‌های بزرگ به‌طور منظم پیگیری شوند.

---

## 📚 منابع علمی

- 2022 American College of Rheumatology (ACR) Guideline for Giant Cell Arteritis

- 2022 EULAR Recommendations for the Management of Large Vessel Vasculitis

- European Society for Vascular Surgery (ESVS) Clinical Practice Guidelines

- Society for Vascular Surgery (SVS) Clinical Practice Guidelines

- UpToDate: Giant Cell Arteritis